Patyrimo betarpiškumas ir lingvistinis reliatyvumas: epistemologinės architektūros ginče dėl pirahã kalbos
Straipsniai
Sofia Segtovich Franklin
Universidade Federal do Estado do Rio de Janeiro image/svg+xml
Isadora de Carvalho Alvarez
Pontifícia Universidade Católica de Campinas image/svg+xml
Olivia Borges Salustiano
Universidade Federal de São Carlos image/svg+xml
https://orcid.org/0009-0000-2624-9910
Natália Gonçalves da Rocha
Universidade Federal do Rio de Janeiro image/svg+xml
https://orcid.org/0009-0001-3209-1133
Miroslav Horák
Mendel University in Brno image/svg+xml
https://orcid.org/0000-0001-8327-8785
Publikuota 2026-11-04
https://doi.org/10.15388/Problemos.2026.109.9
PDF
HTML

Esminiai žodžiai

pirahã
lingvistinis reliatyvumas
rekursija
kalbos epistemologija
patyrimo betarpiškumas
aiškinamosios architektūros

Kaip cituoti

Segtovich Franklin, S. ir kt. (2026) „Patyrimo betarpiškumas ir lingvistinis reliatyvumas: epistemologinės architektūros ginče dėl pirahã kalbos“, Problemos. Vertė N. Gonçalves da Rocha, 109, p. 119–134. doi:10.15388/Problemos.2026.109.9.

Anotacija

Pirahã diskusija įprastai pateikiama kaip empirinis ginčas dėl rekursijos ir universaliosios gramatikos. Šiame straipsnyje teigiama, kad tokia formuluotė nesuteikia galimybės pakankamai išsamiai ištirti svarbias epistemologines prielaidas. Remiantis sistemine kokybine Web of Science bazėje indeksuotų leidinių (n = 25) apžvalga, tyrime pasitelkiamas struktūrinis kodavimas, leidžiantis nustatyti, kokių nuostatų laikomasi dėl rekursijos, patyrimo sampratos bei pamatinių epistemologinių prielaidų. Apibendrinus duomenis, buvo sudaryta lyginamoji matrica (Patyrimas × Epistemologija × Rekursija × Reliatyvumas). Tyrimas leido išskirti tris patyrimo ontologijas – duomenų, normos ir struktūros ontologijas – bei keturias aiškinamąsias architektūras: kultūrinę-pragmatinę, skaitinę-universalistinę, metodologinę-formaliąją ir ontologinę-fenomenologinę. Prieita prie išvados, kad šis mokslinis ginčas bei pirahã skaitinio pažinimo tyrimas patenka į silpnojo lingvistinio reliatyvumo perspektyvą. Iš šio požiūrio taško „patyrimo betarpiškumo“ sąvoka iškyla kaip epistemologiškai 

PDF
HTML

Autorių indėlis (CRediT)

  • Sofia Segtovich Franklin: Konceptualizavimas, Rašymas - peržiūra ir redagavimas, Rašymas - originalus tekstas
  • Isadora de Carvalho Alvarez: Konceptualizavimas, Rašymas - peržiūra ir redagavimas
  • Olivia Borges Salustiano: Konceptualizavimas, Rašymas - peržiūra ir redagavimas
  • Natália Gonçalves da Rocha: Konceptualizavimas, Rašymas - peržiūra ir redagavimas
  • Miroslav Horák: Konceptualizavimas, Metodologija, Formali duomenų analizė, Tyrimas, Rašymas - originalus tekstas

Nuorodos

Amaral, L., Maia, M., Nevins, A., Roeper, T., eds., 2018. Recursion Across Domains. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781108290708

Bolender, J., 2007. Prehistoric Cognition by Description: A Russellian Approach to the Upper Paleolithic. Biology and Philosophy 22(3): 383–399. https://doi.org/10.1007/s10539-006-9058-2

Caldwell-Harris, C. L., Everett, D. L., 2025. Religion Is of Reduced Importance When Not Needed to Solve the Problems of Social Living. Journal for the Cognitive Science of Religion 10(1-2), 49–61. https://doi.org/10.1558/jcsr.23717

Chernela, J., 2023. The Great Pirahã Brouhaha: Linguistic Diversity and Cognitive Universality. Annual Review of Anthropology 52: 137–149. https://doi.org/10.1146/annurev-anthro-052721-091031

Cho, P. W., Szkudlarek, E., Tabor, W., 2016. Discovery of a Recursive Principle: An Artificial Grammar Investigation of Human Learning of a Counting Recursion Language. Frontiers in Psychology 7: 867. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2016.00867

Chomsky, N., 2015. Aspects of the Theory of Syntax. Cambridge, MA: MIT Press.

Coolidge, F. L., Overmann, K. A., Wynn, T., 2011. Recursion: What Is It, Who Has It, and How Did It Evolve? WIREs Cognitive Science 2(5): 547–554. https://doi.org/10.1002/wcs.131

Dékány, É., 2019. Foundations of Generative Linguistics. Acta Linguistica Academica 66(3): 309–334. https://doi.org/10.1556/2062.2019.66.3.1

Everett, D. L., 2005. Cultural Constraints on Grammar and Cognition in Pirahã: Another Look at the Design Features of Human Language. Current Anthropology 46(4): 621–646. https://doi.org/10.1086/431525

Everett, D. L., 2012. What Does Pirahã Grammar Have to Teach Us About Human Language and the Mind? WIREs Cognitive Science 3(6): 555–563. https://doi.org/10.1002/wcs.1195

Everett, D. L., 2016. An Evaluation of Universal Grammar and the Phonological Mind. Frontiers in Psychology 7: 15. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2016.00015

Everett, D. L., Gibson, E., 2019. Recursion Across Domains ed. by Luiz Amaral et al. (review). Language 95(4): 777–790. https://muse.jhu.edu/article/743106

Frank, M. C., Everett, D. L., Fedorenko, E., and Gibson, E., 2008. Number as a Cognitive Technology: Evidence from Pirahã Language and Cognition. Cognition 108(3): 819–824. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2008.04.007

Frank, M. C., Fedorenko, E., and Gibson, E., 2008. Language as a Cognitive Technology: English Speakers Match Like Pirahã When You Don’t Let Them Count. In: Proceedings of the 30th Annual Meeting of the Cognitive Science Society. Austin, TX: Cognitive Science Society, 439–444.

Futrell, R., Stearns, L., Everett, D. L., Piantadosi, S. T., & Gibson, E., 2016. A Corpus Investigation of Syntactic Embedding in Pirahã. PLoS ONE 11(3): e0145289. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0145289

Gibson, E., 2024. Composition, Not Infinity: The Irrelevance of Recursion to Theories of Language. In: From Fieldwork to Linguistic Theory: A Tribute to Dan Everett, eds. E. Gibson, M. Poliak. Berlin: Language Science Press, 1–22. https://doi.org/10.5281/zenodo.12665905

Gibson, E., Poliak, M., eds., 2024. From Fieldwork to Linguistic Theory: A Tribute to Dan Everett. (Empirically Oriented Theoretical Morphology and Syntax 15). Berlin: Language Science Press. https://doi.org/10.5281/zenodo.11351540

Gumperz, J. J., Levinson, S. C., eds., 2015. Rethinking Linguistic Relativity. Cambridge: Cambridge University Press.

Horák, M., Uhrin, M., and Amaral, A. P., 2023. Status of the Current Scientific Knowledge on Pirahã: What Is Known and What Could Be Studied in Future. Anthropologia Integra 14(2): 25–33. https://doi.org/10.5817/AI2023-2-25

Johnson-Laird, P. N., Bucciarelli, M., Mackiewicz, R., and Khemlani, S. S., 2022. Recursion in Programs, Thought, and Language. Psychonomic Bulletin & Review 29: 430–454. https://doi.org/10.3758/s13423-021-01977-y

Kocab, A., Senghas, A., Coppola, M., Snedeker, J., 2023. Potentially Recursive Structures Emerge Quickly When a New Language Community Forms. Cognition 232: 105261. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2022.105261

Kornai, A., 2014. Resolving the Infinitude Controversy. Journal of Logic, Language and Information 23(4): 481–492. https://doi.org/10.1007/s10849-014-9203-2

Legate, J. A., D. Pesetsky, and Yang, C., 2014. Recursive Misrepresentations: A Reply to Levinson (2013). Language 90 (2): 515–528. https://doi.org/10.1353/lan.2014.0034

Levinson, S. C., 2013. Recursion in Pragmatics. Language 89(1): 149–162. https://doi.org/10.1353/lan.2013.0005

Lobina, D. J., 2014. What Linguists Are Talking About When Talking About … Language Sciences 45: 56–70. https://doi.org/10.1016/j.langsci.2014.05.006

Lucy, J. A., 1999. Language Diversity and Thought: A Reformulation of the Linguistic Relativity Hypothesis. Cambridge: Cambridge University Press.

Mota, S., 2015. ¿Por qué se usa ‘recursión’ cuando se quiere significar ‘auto-inclusión’?: Clarificaciones conceptuales sobre la recursión en el programa chomskiano. RLA. Revista de Lingüística Teórica y Aplicada 53(2): 171–191. https://scielo.conicyt.cl/pdf/rla/v53n2/art_08.pdf

Nevins, A., Pesetsky, D., Rodrigues, C., 2009. Pirahã Exceptionality: A Reassessment. Language 85(2): 355–404. https://www.jstor.org/stable/40492871

Oesterdiekhoff, G. W., 2018. Evolution of Mind and Language: Learning From the Pirahã Case. Anthropos 113(1): 195–212. https://doi.org/10.5771/0257-9774-2018-1-195

Paternoster, A., 2015. Chomsky sotto attacco: il caso della ricorsione. RIFL/SFL: 147–159. https://doi.org/10.4396/2015SFL12

Sapir, E., 1929. The Status of Linguistics as a Science. Language 5(4): 207–214. https://www.jstor.org/stable/409588

Sauerland, U., 2017. Experimental Evidence for Complex Syntax in Pirahã. In: A Pesky Set: Papers for David Pesetsky: MIT Working Papers in Linguistics 80, eds. C. Halpert, H. Kotek, C. van Urk. Cambridge, MA: MIT, 131–138.

Sauerland, U., 2018. False Speech Reports in Pirahã: A Comprehension Experiment. In: Recursion Across Domains, eds. L. Amaral, M. Maia, A. Nevins, T. Roeper, eds. Cambridge: Cambridge University Press, 21–34. https://doi.org/10.1017/9781108290708.003

Sawyer, C., 2025. The Recursive Hall: Reframing Selfhood Across Cognition, Language, and Architecture. Phenomenology and the Cognitive Sciences. https://doi.org/10.1007/s11097-025-10127-x

van der Hulst, H., ed., 2010. Recursion and Human Language. Vol. 104. Berlin: Walter de Gruyter.

Verhoeven, E., Lehmann, N., 2018. Self-Embedding and Complexity in Oral Registers. Glossa: A Journal of General Linguistics 3(1): 93. https://doi.org/10.5334/gjgl.592

Vrhel, F., 2009. Případ Pirahã. Český lid 96(2): 147–163. https://www.jstor.org/stable/42640235

Whorf, B. L., 2015. Language, Thought, and Reality: Selected Writings of Benjamin Lee Whorf. Cambridge, MA: MIT Press.

Zwart, J. W., 2011. Recursion in Language: A Layered-Derivation Approach. Biolinguistics 5(1–2): 43–56. https://doi.org/10.5964/bioling.8829

Creative Commons License

Šis darbas apsaugotas Creative Commons priskyrimo 4.0 viešąja licencija.

Atsisiuntimai

Nėra atsisiuntimų.