Individualumas, užfiksuotas ankstyvųjų naujųjų laikų Lenkijos ir Lietuvos kalendoriuose
Straipsnyje nagrinėjami ankstyvųjų naujųjų laikų Lenkijos ir Lietuvos kalendoriai kaip egodokumentiniai šaltiniai. Siekiama nustatyti, kokią metodiką reikėtų taikyti, kad būtų galima tiksliau atpažinti žmogaus individualumą, tapatumą, kasdienybę ir privatų gyvenimą, užfiksuotą rankraštiniuose savininkų įrašuose (marginalijose). XV a. antrojoje pusėje išplitę kaip masiškai spausdinamos knygos, kalendoriai užėmė unikalią hibridinę padėtį – jungdami spausdintą astronominio ir enciklopedinio pobūdžio turinį su itin asmeniškomis rankraštinėmis pastabomis. Ilgainiui kalendoriai „išsivadavo“ iš elitinių akademikų tinklo ir tapo plačiai prieinama komunikacijos priemone, naudojama tarp bajorų, dvasininkų ir galiausiai platesnės raštingos visuomenės. Jie tapo svarbia medija fiksuoti tiek viešiems įvykiams, tiek intymiai asmeninei patirčiai.
Straipsnyje išskiriami trys informaciniai kalendorių sluoksniai: astronominis-kalendorinis, sukurtas mokslininkų, matematikų, astrologų ir teologų; lydimieji spausdinti tekstai, apimantys ūkio tvarkymą, politiką ir enciklopedinių žinių rinkinius; bei rankraštinis marginalijų sluoksnis – savičiausias ir egodokumentiniu požiūriu reikšmingiausias, nes jį kūrė patys savininkai. Būtent šis trečiasis sluoksnis ir sudaro pagrindinį tyrimo objektą. Pasitelkę lyginamąją metodologiją, jungiančią kritinę šaltinių analizę ir istorinį kontekstualizavimą, autoriai analizuoja atrinktus kalendorių rinkinius, saugomus Lenkijos ir Lietuvos atminties institucijose, tarp jų – Jogailaičių universiteto ir Čartoriskių bibliotekose Krokuvoje bei Lietuvos nacionalinėje Martyno Mažvydo bibliotekoje.
Du atvejų tyrimai sudaro empirinį straipsnio pagrindą. Pirmasis susijęs su anoniminiu 1679 metų kalendoriumi, kurio rankraštiniai įrašai, fiksuojantys oro stebėjimus, politinius įvykius, finansinius reikalus ir kelionių maršrutus, leidžia atkurti išsamų autoriaus portretą, nors pats jis lieka neatpažintas. Lyginamoji šių įrašų analizė, sugretinus juos su žinomu Jano Antonio Chrapovickio dienoraščiu, patvirtina kalendoriaus įrašų patikimumą ir kartu iliustruoja skirtingus atskirų autorių „kalendorinės“ raiškos įpročius. Antrasis atvejo tyrimas skirtas žemaičių mąstytojo, būsimojo gamtininko ir bernardinų tretininko Jurgio Ambraziejaus Pabrėžos (1771–1849) liturginio kalendoriaus 1815 metų įrašams. Jie jungia ekonominius užrašus, regioninę žemaičių savimonę atspindinčius istorinius įrašus ir glaustas autobiografines pastabas, atskleidžiančias sudėtingą intelektualinę ir dvasinę tapatybę, kurią formavo permaininga XVIII–XIX a. sandūros istorija.
Straipsnyje tyrimo rezultatai įtraukiami į platesnį egodokumentų studijų kontekstą, pabrėžiant, kad kalendorių įrašai – skirtingai nei dienoraščiai ar atsiminimai – yra spontaniški ir nenušlifuoti įrašai, todėl itin adekvačiai atspindi rašančiojo asmenybę. Vieno žmogaus per daugelį metų pildytas kalendorių rinkinys tampa netyčine autobiografija, fiksuojančia intelektualinių interesų, emocinių būsenų ir pasaulėžiūros pokyčius. Straipsnyje taip pat aptariami pagrindiniai metodologiniai iššūkiai: išsibarsčiusi kalendorių saugojimo geografija archyvų ir bibliotekų fonduose, autorystės ir kilmės nustatymo sunkumai bei poreikis sistemingai rengti kritinius rankraštinių kalendorių įrašų leidimus. Autoriai teigia, kad kalendoriai yra šiuolaikinių asmeninių įrašymo priemonių prototipas, ir ragina sistemiškiau moksliškai tirti šią nepakankamai išnagrinėtą istorinių šaltinių kategoriją.
Archival sources
Archive of the Polish Academy of Science, Papers of Ananiasz Rojecki (APAN, Materiały Ananiasza Rojeckiego), sign. 11-16.
Central Archives of Historical Records in Warsaw (Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie), section VI, sign. II-80 (Diary of M. K. Radziwiłł)
Czartoryski Library in Cracow (Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie, BCz), sign. K II 2; K II 12; K II 24; K II 41; K. 02 II; K 4 II; K. 06 II; K. 17 II; K. 22 II; K. 24 II; K. 29 II; K. 40 II; K. 41 II; K 59 II; K. 61 II; K. 64 II; K. 78 II; K. 79 II; K. 82 II; K. 88 II; K 227 I.
Jagiellonian Library in Krakow (Biblioteka Jagiellonska, BJ), sign BJ 16 22264; BJ, Cim. 5925; BJ, manuscript 2482; BJ, manuscript 5158; BJ, manuscript 5159; BJ, manuscript 5358; BJ, accession 506/73; BJ, accession 510/73, BJ, accession 511/73; BJ, accession 508/73; BJ, Cim. 1052; BJ, Cim. 1054; BJ, Cim. 1056; BJ, Cim. 1057; BJ, Cim. 1061; BJ, Cim. 1064; BJ, Cim. 1075; BJ, 1077; BJ, Cim. 1331; BJ, Cim. 1569; BJ, Cim. 5516; BJ, 590319 I; BJ, Inc. 2271; BJ, Inc. 2704; BJ Inc. 2699.
Martynas Mažvydas National Library of Lithuania (Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka, LNMMB), sign. R. XVII: B.1258; F99-1219; F99-1220.
National Archives in Cracow, The Potocki Family Archive from Krzeszowic (Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Potockich z Krzeszowic, NACAP), sign. 29/635/0/15.4/3330.
National Archives in Cracow, The Sanguszko Family Archive (Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Sanguszków, NACAS), sign. 29/637/0/1.3/11737; 29/637/0/1.3/12056; 29/637/0/1.3/12667; 29/637/0/1.3/14267; 29/637/0/7.3/17056; 29/637/0/7.3/17059; 29/637/0/7.3/17060; 29/637/0/7.3/17061; 29/637/0/7.3/17062.
National Museum in Krakow (Muzeum Narodowe w Krakowie), manuscript 169 (Diariusz wojewody witebskiego Jana Antoniego Chrapowickiego. Rok 1673–1685).
Ossoliński National Institute (Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Ossolineum), sign. 1793/I. Access through Internet: <http://www.dbc.wroc.pl/dlibra/doccontent?id=10583>.
State Archive in Poznań, Records of the City of Poznań (Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta m. Poznania), sign. D 486 (53/474/D.486).
Vilnius University Library (Vilniaus univesiteto biblioteka, VUB), Rubr. 62/1847.
Wroblewski Library of the Lithuanian Academy of Sciences (Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių biblioteka, LMAVB), sign. 17/117, sign. P-17/363.
Old prints
1. CIEKANOWSKI, Kaper. Nowy y stary kalendarz swiąt rocznych, y biegow niebieskich, z wyborem czasow, y aspektami na rok panski MDCXCVI. Krakow: W Drukarni Akademickiey, [1695]. [18] l. Copy: LNMMB, sign. R. XVII: B.1258.
2. Directorium Horarum Canonicarum pro Diaecesi Samogitiensi in Annum Dni MDCCCXV. Vilnae: In Typographia Diaecesana, [1814]. Copy: BCz., sign. K 227 I.
3. Directorium pro dioecesi Telsensi in annum Domini MDCCCXLVII. Vilnae, 1846. Copy: Vilnius University Library (hereinafter – VUB), Rubr. 62/1847.
4. [DUŃCZEWSKI, Stanisław]. Kalendarz polski i ruski, z nabożeństwem, świątkami, biegiem planet, fazami księżyca, prognostykiem i innemi wiadomościami, na rok Pański 1730. Kraków: [Drukarnia Akademicka], [1729]. [40] p. Copy: BCz. sign. K II 2.
5. [DUŃCZEWSKI, Stanisław]. Kalendarz polski y ruski, w ktorym Swięta Roczne, y Biegi Niebieskie, Aspekty, Wybory, czas siania, szczepienia, Krwie puszczenia, Lekarstw zażywania, y inne rzeczy gospodarskie y polityczne na Rok Panski 1734. We Lwowie: [W Drukarni Brackiey S. Trójcy lub Drukarni Kolegium Jezuitów, 1733]. [48] p. Copy: BCz., sign. K II 41.
6. [DUŃCZEWSKI, Stanisław]. Kalendarz polski y ruski, w ktorym Swięta Roczne, y Biegi Niebieskie, Aspekty, Wybory, czas siania, szczepienia, Krwie puszczenia, Lekarstw zażywania, y inne rzeczy gospodarskie y polityczne na Rok Panski 1738. W Zamościu: W Drukarni Akademickiey, [1737]. [24] p. Copy: BCz. sign. K 4 II.
7. [DUŃCZEWSKI, Stanisław]. Kalendarz polski y ruski, w ktorym swięta roczne, y biegi niebieskie, aspekty, wybory, czas siania, szczepienia, krwie puszczenia, lekarstw zażywania, y inne rzeczy gospodarskie y polityczne na Rok Panski 1741 wydany. W Lwowie: [W Drukarni Brackiey S. Trójcy], [1740]. [24] p. Copy: NACAS, sign. 29/637/0/1.3/11737.
8. [DUŃCZEWSKI, Stanisław]. Kalendarz polski y ruski, w ktorym swięta roczne, y biegi niebieskie, aspekty, wybory, czas siania, szczepienia, krwie puszczenia, lekarstw zażywania, y inne rzeczy gospodarskie y polityczne na Rok Panski 1749 wydany. W Zamościu: W Drukarni Akademickiey, [1748 or 1749]. [24] p. Copy: NACAS, sign. 29/637/0/1.3/11737.
9. [DUŃCZEWSKI, Stanisław]. Kalendarz polski y ruski, w ktorym swięta roczne, y biegi niebieskie, aspekty, wybory, czas siania, szczepienia, krwie puszczenia, lekarstw zażywania, y inne rzeczy gospodarskie y polityczne na rok panski 1750 wydany. W Zamościu: W Drukarni Akademickiey, [1749]. [24] p. Copy: NACAS, sign. 29/637/0/1.3/12056.
10. FRÖLICH, David. Bibliotheca, seu Cynosura Peregrinantium, hoc est, Viatorium: omnium hactenus editionum absolutissimum, jucundissimum, utilissimumque: in duas partes digestum... Ulmae: impensis Wolfgangi Endteri, exscripsit literis Balthasar Kühne, 1643–1644. 2 pts.
11. Kalendarium Gregorianum perpetuum: cum priuelegio Summi Pontificis et aliorum principium. Romae: Ex typographia Dominici Basae, 1582. [64] p.
12. Kalendarz Gospodarski na Rok Panski 1813 Zawierający w sobie dni 365 oraz Swięta Rzymskie i Ruskie, tudzież z oznaczenie dni Galowych, Wschodu i Zachodu Słońca, Odmian Xięźyca, Powietrza, oraz innych ciekawych wiadomości. W Wilnie: W Drukarni Imperatorskiego Wilenskiego Uniwersytetu, [1812]. Copy: LNMMB, F99-1219, p. 11r-20v. Access through Internet: <https://www.epaveldas.lt/preview?id=C10001969144>.
13. Kalendarz gospodarski na rok Pański przestępny 1836 zawierający w sobie dni 366. W Wilnie i Grodnie: w drukarni Zymela Typografa i Manesa Romma, [1835]. Copy: LNMMB, F99-1220, p. 231r-258v. Access through Internet: <https://www.epaveldas.lt/preview?id=C10001969184>.
14. [Kalendarz na rok 1679 Jakuba Eustatiusa]. Gdańsk: Christian Manskarpp, [1678]. Copy: BCz., sign. K 59 II.
15. Kalendarz na rok 1747 z zapiskami o treści gospodarczej, osobistej i politycznej Stefana Benedykta Morsztyna kasztelana wiślickiego. Copy: NACAP, sign. 29/635/0/15.4/3330.
16. [MICHAŁOWSKI, Ignacy Paweł; CHMIELOWSKI, Jan Antoni]. Kalendarz Polski y Ruski, w ktorym Swięta Roczne, y Biegi Niebieskie, Aspekty, Wybory, czas siania, szczepienia, Krwie puszczenia, Lekarstw zazywania, y inne rzeczy gospodarskie y polityczne na rok Pański 1704. Kraków: Drukarnia Akademicka, [1703]. [36] p. Copy: BCz., sign. K II 12.
17. [PATER, Paulus]. Gospodarski Kalendarz na rok p. 1717 w którym Święta roczne Biegi niebieskie, Wybory Czasów i Aspekty: z przydatkiem niektórych doświadczonych Lekarstw Domowych. W Gdańsku: [Druk i nakład Paul Pater, 1716]. [44] p. Copy: BCz., sign. K II 29.
18. [PECHERZYNSKI, Adam]. Kalendarz polski y ruski swiąt rocznych, biegow niebieskich, z wyborem czasow, y aspektami, na rok Panski MDCXCIV. W Krakowie: W Drukarni Akademickiey, [1693]. Copy: LMAVB, sign. P-17/363.
19. PERLACH, Andreas. Almanach novum super anno Christi salvatoris nostri MDXVIIII. Viennae: Johannes Singrenius, [1518]. Copy: BJ, Cim. 4735.
20. REGIOMONTANUS, Johannes. Ephemerides ab a. 1484 ad a. 1506. Venetiis: Erhard Ratdolt, 4. IV. 1484. Copy: BJ, Inc. 2271.
21. [RHETZ, Jan]. Kalendarz polski y ruski, święta roczne, biegi miesięczne, signa zodiaci, aspecta, wybory, prognostyk generalny, y pertykularny w sobie zawieraiący na rok Pański 1718. Supraśl: Drukarnia Ojców Bazylianów, [1717]. [24] p. Copy: NACAS, sign. 29/637/0/1.3/11737.
22. [RYSZKOWSKI, Franciszek Ksawery]. Nowy Lwowski kalendarz Polski i Ruski na rok po narodzeniu pana i zbawiciela naszego Jezusa Chrystusa 1798, podług lwowskiego horyzontu wyrachowany. Lwów: Drukarnia Pillerów, [1797]. [40] p. Copy: NACAS, sign. 29/637/0/1.3/12667.
23. STADIUS, Johannes. Ephemerides Novae, Auctae Et Repurgatae [...] Secundum Antverpiae Longitudinem Ab Anno 1554 usque ad Annum 1600. Coloniae Agrippinae: Apud Haeredes Arnoldi Birckmanni, 1570. 2 vol. Copy: Ossolineum, sign. 1793/I. Access through Internet: <http://www.dbc.wroc.pl/dlibra/doccontent?id=10583>.
24. STÖFFLER, Johannes; and PFLAUM, Jakob. Almanach noua plurimis annis venturis inseruientia. Ulma: Johann Reger, 13. II. 1499. 520 p. Copy: BJ, Inc. 2699.
25. STÖFFLER, Johannes; and PFLAUM, Jakob. Almanach noua plurimis annis venturis inseruientia; Canon de domibus coeli fabricandis. Venetiis: Petrus Liechtensteyn, 1506. Copy: BJ, Cim. 5516.
26. STÖFFLER, Johannes, PFLAUM, Jakob. Almanach nova plurimis annis venturis inservientia: [1499– 1531]: mit Vorrede des Johannes Regiomontanus zu seinen Ephemeriden, erweitert durch Zusätze und mit dt. Erklärung der Almanache. Ulma: Johann Reger, 13 II 1499. 520 p. Copy: BJ, Inc. 2704.
27. [WARYSKI, Stanisław]. Nowy kalendarz świąt rocznych i biegów niebieskich z wyborem czasów na rok Pański 1708. Poznań: [Drukarnia Kolegium Jezuitów], [1707]. [36] p. Copy: BCz., sign. K II 24.
28. [WOLSKI, Woyciech]. Hemerologeion abo Nowy y Stary Kalendarz świąt rocznych, biegow, aspektow y wyborow niebieskich, z czasém siania y szczepienia, dobrym porządkiem są położone, na rok pański MDCXCIV. Kraków: W Drukarni Mikołaja Aleksandrá Schedlá, [1693]. Copy: LMAVB, sign. 17/117.
Literature
29. ABRAMAVIČIUS, Vladas. Vilniaus politiniai kalendoriai. In: Pacevičius, Arvydas; and Sperskienė, Rasa, eds. Bibliologijos metraštis. Vilnius: Vilniaus universitetas, 2016, p. 463–479. ISBN 978-609-459-015-3.
30. ARENDT, Ada. Archeologia zatroskana: staropolskie kalendarze w działaniu. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2019. 344 p. ISBN 97883235391.
31. BAGGERMAN, Arianne; DEKKER, Rudolf; and MASCUCH, Michael, eds. Controlling Time and Shaping the Self: Developments in Autobiographical Writing since the Sixteenth Century. Leiden; Boston: Brill, 2011. 541 p. ISBN 978-90-04-19500-4.
32. BALČIENĖ, Irena. XVI–XVII a. kalendoriai Vilniaus universiteto bibliotekoje. Knygotyra, 1997, vol. 33, p. 88–91. DOI: https://doi.org/10.15388/Knygotyra.1997.12
33. BIRKENMAJER, Ludwik Antoni. Stromata Copernicana: studia, poszukiwania i materiały biograficzne. Kraków: Warszawa: nakładem Polskiej Akademji Umiejętności; Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1924. VII, [1], 402 p.
34. BOGDANOW, Hanna. Kalendarze w księgozbiorach szlachty krakowskiej w XVIII wieku jako wyraz jej zainteresowań czytelniczych. Studia o Książce, 1989, vol. 18, p. 109–118.
35. BOGUCKA, Maria. Kazimierz Jagiellończyk i jego czasy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1998. 296, [2] p., [12] leaves of plates. ISBN 83-06-02674-8
36. BUDINAITĖ, Salomėja. M. Počobuto kalendoriai. Knygotyra, 1985, vol. 20, no. 13-1, p. 59–67. Access through Internet: <https://www.zurnalai.vu.lt/knygotyra/article/view/30018>
37. BUŁA, Janina. Katalog kalendarzy od XVI do XVIII wieku w zbiorach Biblioteki Czartoryskich. Kraków: MN, 1994. XII, [II], 194, [4] p., [24] p. of facsims.
38. Chachulski, Tomasz; and Grześkowiak-Krwawicz, Anna, eds. Literatura historia, dziedzictwo: prace ofiarowane profesor Teresie Kostkiewiczowej. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2006. 612 p. ISBN 8389348756.
39. CHODKOWSKA, Anita. Materiały Ananiasza Rojeckiego. Biuletyn APAN, 2022, no. 63, p. 13-27. Access through Internet: <https://archiwum.pan.pl/images/wydawnictwa/Biuletyn-63.pdf>
40. ČIURINSKAS, Mintautas. Jono Pašakauskio SJ (1684–1757) veiklos tyrimai ir pirmasis jo gyvenimo aprašymas (compendium vitae). Senoji Lietuvos literatura, 2022, vol. 53, p. 213–232. DOI: https://doi.org/10.51554/SLL.22.53.08
41. Dacka-Górzyńska, Iwona Monika; and Partyka, Joanna, eds. Kalendarze staropolskie. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2013. 271, [1] p. ISBN 9788371818110.
42. Daugirdaitė-Sruogienė, Vanda. Žemaičių bajoro ūkis XIX amžiaus pirmoje pusėje. Vilnius: Baltos lankos, 1995. 135, [1] p. ISBN 9986-403-51-1.
43. DYGDAŁA, Jerzy. Wstęp. In: Dygdała, Jerzy, ed. Podróże litewskiego magnata do Gdańska, Człuchowa, a nawet dalej...: fragmenty ‘Diariusza’ Michała Kazimierza Radziwiłła “Rybeńki” z lat 1721, 1737 i 1752. Warszawa: Instytut Historii PAN, 2013, p. 9–10. ISBN 9788363352141.
44. DIRSYTĖ, Rima. Kosakovskių šeimos archyvas Lietuvos Nacionalinėje Martyno Mažvydo bibliotekoje. Lietuvos istorijos metraštis, 1998, [vol.] 1997 metai, p. 429–439.
45. ECKERT, Lindsey; and GRANDISON, Julia. The Almanac Archive: Theorizing Marginalia and “Duplicate“ Copies in the Digital Realm. Digital Humanities Quarterly, 2016, vol. 10, no. 1, p. 1–19. DOI: https://doi.org/10.63744/3rteav8q224q
46. GIDŽIŪNAS, Viktoras. Jurgis Ambraziejus Pabrėža (1771–1849). Roma-Vilnius: Lietuvių katalikų MA, 1994. XX, 295 p., [5] leaves of plates
47. GORCZYŃSKA, Małgorzata. Polskie kalendarze z II połowy XVIII wieku jako przykład druków upowszechniających idee i ideały oświecenia w staropolskim systemie komunikacji. In: Kuźmina, Dariusz, ed. Bibliologia polityczna: praca zbiorowa. Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, 2011, p. 82–91. ISBN 9788361464884.
48. GRAFTON, Anthony. Cardano’s cosmos: the worlds and works of a Renaissance astrologer. Cambridge (Mass.); London: Harvard University Press, 2001. xii, 284 p. ISBN 0-674-00445-3.
49. GUT, Agnieszka. Wprowadzenie kalendarza gregoriańskiego na Pomorzu Zachodnim w 1700 roku. Przegląd Zachodniopomorski, 2016, vol. 31(60), no. 2, p. 69–88.
50. JAKUBENAS, Regina. Z historii kalendarzownictwa w Wielkim Księstwie Litewskim w XVIII wieku. Kalendarze wileńskie kp. Jana Poszakowskiego. In: Chachulski, Tomasz; and Grześkowiak-Krwawicz, Anna, eds. Literatura historia, dziedzictwo: prace ofiarowane profesor Teresie Kostkiewiczowej. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2006, p. 398–406. ISBN 8389348756.
51. JANIK, Maciej. Kalendariografia od XVI–XVIII w. Próba typologii. In: Dacka-Górzyńska, Iwona Monika; and Partyka, Joanna, eds. Kalendarze staropolskie. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2013, p. 9–52. ISBN 9788371818110.
52. JANIK, Maciej. Kalendarzowe retrogresje temporalne czyli o propagandzie czasu właściwego. In: Kuźmina, Dariusz, ed. Bibliologia polityczna: praca zbiorowa. Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, 2011, p. 93–108. ISBN 9788361464884.
53. JANIK, Maciej. Polskie kalendarze astrologiczne epoki saskiej. Warszawa: Wydaw. DiG, 2003. 344 p. ISBN 8371812981.
54. JANIK, Maciej. Staropolski kalendarz prognostykarski jako urządzenie komunikacyjne. In: Dacka-Górzyńska, Iwona Monika; and Partyka, Joanna, eds. Kalendarze staropolskie. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2013, p. 117–153. ISBN 9788371818110.
55. JEVLAŠAUSKIS, Teodoras. Atsiminimai. Ed. Darius Vilimas. Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 1998. 90, [3] p. ISBN 9986-513-28-6.
56. KŁODZIŃSKA, Kamila. Katalog kalendarzy od XVI do XVIII w. w zbiorach Biblioteki Kórnickiej. Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej, 1963, no. 8, p. 177–297.
57. Konopka, Maria; and Zięba, Michał, eds. Bibliologia, literatura, kultura: księga pamiątkowa ofiarowana Profesor Wacławie Szelińskiej. Kraków: Wydaw. Naukowe AP, 1999. 486 p. ISBN 8387513989.
58. KRAKYTĖ, Asta. Vilniaus universiteto rubricelės. Knygotyra, 1997, vol. 33, p. 92–100. DOI: https://doi.org/10.15388/Knygotyra.1997.13
59. KRZYSZTOFIK, Małgorzata. Astrologiczne kalendarze krakowskie XVII wieku. In: Siess-Krzyszkowski, Stanisław; and Walecki, Wacław, eds. Libri recogniti: nowe inspiracje do badań nad starodrukami polskimi w bibliotekach Rosji, Białorusi, Ukrainy, Litwy i Finlandii. Kraków: Collegium Columbinum, 2013, p. 369–392. ISBN 9788376240190.
60. Kuźmina, Dariusz, ed. Bibliologia polityczna: praca zbiorowa. Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, 2011. 451, [1] p. ISBN 9788361464884.
61. Lepszy, Kazimierz, ed. Instrukcja wydawnicza dla źródeł historycznych od XVI w. do poł. XIX w. Wrocław: Zakład im. Ossolińskich, 1953. IX, [1], 65, [1] p.
62. LIMANÓWKA, Danuta. Rekonstrukcja warunków klimatycznych Krakowa w pierwszej połowie XVI wieku. Warszawa: IMGW, 2001. 176 p.
63. Machaj, Dawid; and Zdanek, Maciej, eds. Diariusze profesorów Uniwersytetu Krakowskiego Mikołaja z Szadka i Marcina Glicjusza z Pilzna z lat 1555–1591 (BJ Cim. 8420). Kraków: Societas Vistulana; Polskie Towarzystwo Historyczne, 2024. XXIV, 296, [1] p.
64. MANYŚ, Bernadetta. The diary of Michał Kazimierz Radziwiłł ‘Rybeńko‘ as a source for the study of the history of Vilnius. XVIII amžiaus studijos, 2024, vol. 10, p. 36–55. DOI: https://doi.org/10.33918/23516968-010002
65. MASCUCH, Michael; DEKKER, Rudolf; and BAGGERMAN, Arianne. Egodocuments and History: A Short Account of the Longue Durée. The Historian, 2016, vol. 78, p. 11–56. DOI: https://doi.org/10.1111/hisn.12080
66. MATULAITYTĖ, Stasė. Senieji Vilniaus kalendoriai (XVI–XVII a.). Knygotyra, 1998, vol. 32, p. 71–89. DOI: https://doi.org/10.15388/Knygotyra.1997.34
67. MEILUS, Elmantas. XVII a. pabaigos Lietuvos bajorų kasdienybė pagal jų dienoraščius. In: Kiaupa, Zigmantas; Kiaupienė, Jūratė; Rimša, Edmundas; and Sarcevičienė, Jolita, eds. Kultūrų sankirtos: skiriama Ingės Lukšaitės 60-mečiui. Vilnius: Diemedis, 2000, p. 309–325. ISBN 9986-23-072-1.
68. MEISE, Helga. The Limitation of Family Tradition in the Barrier Between Public and Private. Karoline von Hessen-Darmstadt’s „Schreib=Calender“ between Almanac and Diary. In: Dekker, Rudolf, ed. Egodocuments and history: autobiographical writing in its social context since the Middle Ages. Hilversum: Rotterdam: Verloren; Published in cooperation with the Faculty of History and Art Studies, Erasmus University Rotterdam, 2002, p. 107–124. ISBN 90-6550-439-7.
69. Mikołaj Kopernik. Cz. 1, Studia nad pracami Kopernika oraz materiały biograficzne. Ed. Ludwik Antoni Birkenmajer. Kraków: skład główny w Księgarni Spółki Wydawniczej Polskiej, 1900. III, [1], 711 p., [10] l. of pl.
70. [NABIELAK, Ludwik]. Zapiski Litwina, sługi i wychowanca Zygmunta Augusta. In: Biblioteka Ossolińskich: pismo historyi, literaturze, umiejętnościom i rzeczom narodowym poświęcone: poczet nowy. Lwów: W Drukarni Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1868, vol. 11, p. 274–280.
71. NOWOSAD, Wiesław; PRZYBYLAK, Rajmund; MARCINIAK, Kazimierz; and SYTA, Krzysztof. Diariusz Jana Antoniego Chrapowickiego jako źródło do badań klimatu Rzeczypospolitej w drugiej połowie XVII wieku. Klio, 2007, no. 9, p. 21–60.
72. PACEVIČIUS, Arvydas. Motiejus Valančius XIX a. knygos kultūroje. Lietuvių katalikų mokslo akademijos metraštis, 2002, vol. 20, p. 49–67.
73. Pacevičius, Arvydas; and Raudytė, Nijolė. Žemaičių daktaras Faustas: Jurgio Ambraziejaus Pabrėžos bibliotekos kilmė, raida ir paveldas. Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla, 2023. 311, [1] p. ISBN 978-609-07-0885-9.
74. Partyka, Jacek; and Malicki, Marian, eds. Diariusze z XVI wieku w druku BJ CIM. 8421: Jan Musceniusz, Jan Krzysztoporski, Stanisław Krzysztoporski. Poznań: Biblioteka Uniwersytecka, 2009. 42 p., [2] p. of plates
75. PETREIKIS, Tomas. Egodokumentai knygų paraštėse. In: Pacevičius, Arvydas, ed. Egodokumentai ir privati Lietuvos erdvė: straipsnių rinkinys. Vilnius: Vilniaus universitetas, 2013, p. 318–321. ISBN 978-609-459-198-3.
76. PETREIKIS, Tomas. Žemaičių vyskupas Motiejus Valančius – sodininkas. Lietuvių katalikų mokslo akademijos metraštis, 2012, vol. 35, p. 29–58.
77. PRAŠMANTAITĖ, Aldona. Žemaičių vyskupijos liturginiai kalendoriai-žinynai. Lietuvos istorijos metraštis, 2001, [vol.] 2000 metai, p. 164–179.
78. PRAŠMANTAITĖ, Aldona. Žemaičių vyskupo Motiejaus Valančiaus „Namų užrašai“. In: Valančius, Motiejus. Namų užrašai. Ed. Aldona Prašmantaitė. Vilnius: „Baltų lankų“ leidyba, 2003. XXX, 933, [1] p. ISBN 9955-584-05-X.
79. ROK, Bogdan. Kalendarze jako nośnik informacji i wiedzy. In: Wojtowicz, Jerzy, eds. Rozprawy z dziejów XVIII wieku: z dziejów komunikacji socjalnej epoki nowożytnej. Toruń: Wydaw. UMK, 1993. 138 p. ISBN 8323104255.
80. ROK, Bogdan. Kalendarze polskie czasów saskich. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1985. 158, [1] p. ISBN 8322900090.
81. RUGGIU, François Joseph; ARNOUL, Elisabeth. Ten years of research on „Écrits du for privé“ in France: An assessment. In: Pacevičius, Arvydas, ed. Egodokumentai ir privati Lietuvos erdvė XVI–XX amžiuje: straipsnių rinkinys. Vilnius: Vilniaus universitetas, 2013, p. 97-112. ISBN 978-609-459-198-3.
82. SARCEVIČIENĖ, Jolita. Būti Europoje: Teofilės Konstancijos Radvilaitės-Moravskos 1773–1774 m. kelionių pėdsakaip. Acta Academiae Artium Vilnenesis, 2017, vol. 85, p. 46–67.
83. Siess-Krzyszkowski, Stanisław; and Walecki, Wacław, eds. Libri recogniti: nowe inspiracje do badań nad starodrukami polskimi w bibliotekach Rosji, Białorusi, Ukrainy, Litwy i Finlandii. Kraków: Collegium Columbinum, 2013. 463 p. ISBN 9788376240190.
84. SKRZYPKOWSKA, Joanna. Polskie kalendarze XIX-wieczne w zbiorach Biblioteki Publicznej m. st. Warszawy – Biblioteki Głównej. Warszawa: BP BG, 1998. 176 p. ISBN 8387407356.
85. STRZEBOŃSKA, Anna. Szesnastowieczne kalendarze krakowskie. In: Konopka, Maria; and Zięba, Michał, eds. Bibliologia, literatura, kultura: księga pamiątkowa ofiarowana Profesor Wacławie Szelińskiej. Kraków: Wydaw. Naukowe AP, 1999, p. 177–198. ISBN 8387513989.
86. ŠEDVYTIS, Laurynas. Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės valdančiojo elito rengimas viešajam valstybės gyvenimui XVI a.–XVII a. viduryje. Daktaro disertacija. Vytauto Didžiojo universitetas. Kaunas, 2016. 230, [1] p.
87. VELIČKAITĖ, Vika. Mykolo Kazimiero Radvilos, vadinamo Žuvele (1702–1762), dienoraštis: tarp itinerarijaus ir egodokumento. In: Pacevičius, Arvydas, ed. Privačioji raštija ir egodokumentinis paveldas. Vilnius: Akademinė leidyba, 2017, p. 105–121.
88. WÓJCIK, Rafał. Zapiski z efemeryd i almanachów XV i XVI wieku. Plan wydawniczy serii „Diariusze staropolskie“. In: Dacka-Górzyńska, Iwona Monika; and Partyka, Joanna, eds. Kalendarze staropolskie. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2013, p. 53–60. ISBN 9788371818110.
89. Wójcik, Rafał; and Wydra, Wiesław, eds. Jana Żdżarowskiego, kanonika poznańskiego diariusz z lat 1532–1551. Poznań: Biblioteka Uniwersytecka, 2009. 50 p. ISBN 9788360961018.
90. ŻUKOWSKA, Justyna. Kalendarze Jana Poszakowskiego jako źródło edukacji historycznej. In: ACHREMCZYK, Stanisław, ed. Między barokiem a oświeceniem: edukacja, wykształcenie, wiedza. Olsztyn: Towarzystwo Naukowe: Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, 2005, p. 111–121.
Šis darbas apsaugotas Creative Commons priskyrimo 4.0 viešąja licencija.